نامیه

لطفا با بیان نظراتتان فضای گفتگوی دو جانبه را مهیا فرمایید

 
امامت عهد الهی

  در آیه کریمه باری تعالی در جواب سوال حضرت ابراهیم (ع) با واژه «عهد» به امامت اشاره می کند«لا ینال عهدی الظالمین».

شرط تحقق هر عهد معاهده است، یعنی؛ باید دو سو داشته باشد. در انتصاب حضرت ابراهیم (ع) به امامت سه ارتباط در آیه کریمه به نظر می رسد: رابطه باری تعالی و حضرت ابراهیم (ع)، رابطه حضرت  ابراهیم (ع) و مردم و رابطه مردم و پروردگار. ارتباط باری تعالی و حضرت ابراهیم (ع) با جاعلیت و انتصاب معرفی شده است، این رابطه حاکمانه است. رابطه حضرت ابراهیم (ع) و مردم رابطه اقتدا و پیشوایی است. رابطه پروردگار و مردم رابطه ربوبیتی و تربیتی است. پروردگار معاهده ای را با جمیع انسانها اعلام فرموده است:

 

أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یا بَنی‏ آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّیْطانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبینٌ (یس 60)

وَ أَنِ اعْبُدُونی‏ هذا صِراطٌ مُسْتَقیمٌ (یس 61)

وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْکُمْ جِبِلاًّ کَثیراً أَ فَلَمْ تَکُونُوا تَعْقِلُونَ (یس 62)

 

مگر با شما عهد نسبتم و نگفتم اى فرزندان آدم شیطان را اطاعت مکنید که او براى شما دشمنى آشکار است (60).

و مگر نگفتم که مرا بندگی کنید که صراط مستقیم تنها همین است (61).

و مگر این شیطان نبود که گروه‏هاى بسیارى از شما را گمراه کرد آیا هنوز هم به هوش نمى‏آیید (62).

 

این معاهده عهد بندگی باری تعالی با جمیع انسانها است. در یک سوی این معاهده انسانها از پیروی شیطان پرهیز می کنند و پروردگار را اطاعت می کنند و در سوی دیگر معاهده باری تعالی نعمت و رحمت جاودانه خویش را به آنها ارزانی می کند.

 

تعبد پروردگار جز با تعیین مفهوم و مصداق بندگی توسط مقام ربوبی امکان پذیر نیست. نظامی که باری تعالی برای نشان دادن بندگی انتخاب نموده در حیطه مقام ربوبی است و برای احدی سزاوار نیست که در آن خود را شریک داند و چون و چرا نماید. نظام هدایت الهی با عقل قدسی در فطرت هر آدمی آغاز می شود لذا باری تعالی هر کسی را حداقل در حد نیک و بد عقل فطرتی از وفای به عهدالهی سوال می کند.

 

وَ لا تَقْفُ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً (36 اسراء)

دنبال چیزى را که بدان علم ندارى مگیر که گوش و چشم و دل در باره همه اینها روزى مورد بازخواست قرار خواهى گرفت.

 

باری تعالی این آگاهی درونی را عهد ننامیده. فرستادگان الهی نیز با ابلاغ اوامر و نواهی پروردگار در آشکار نمودن تعبّد پروردگار اهتمام نموده اند. اوامر و نواهی مقام ربوبی مشمول نیک و بد عقلی انسانها نیز می شود. ولیکن امام در این نظام جایگاهی والاتر از ابلاغ پیام الهی دارد لذا در این نظام حضرت ابراهیم خلیل الرحمان بعد از مقام رسالت به جایگاه امامت مشرف می شوند و در این مقام، هدایت را عهده دار می شوند. مقام امامت در اظهار راه زوال ناپذیر بندگی شامل حلال و حرام رسالت و نیک و بد عقلی می شود. پیشوایی امام حاوی هدایتی است که باری تعالی معاهده بندگی اش را بوسیله آن محقق اعلام می کند. و امامت را عهد خویش می نامد.  این تعبیر همچون نامیدن آموزش معلم با عبارت نظام آموزشی است. نظام آموزشی ماهیت مستقل دارد ولی ظهور آن معلم است. البته کتاب، مدرسه و موارد دیگر هم در این نظام وجود دارند ولی روح همه آنها معلم است و با او نظام اجرا می شود و بغیر او احدی نمی تواند این نظام را احیا نماید. امام نیز تحقق عهد الهی است، تبعیت و اقتدا به پیشوایی امام ادای عهد الهی است و رویگرداندن از او نقض پیمان پروردگار است. چه بسا بدین سبب است که حضرت امام صادق (ع) فرمودند:

 

الکافی ج‏1 باب أن الأئمة ع معدن العلم و شجرة النبوة و مختلف الملائکة ... ص : 221

...عَنْ خَیْثَمَةَ قَالَ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا خَیْثَمَةُ نَحْنُ شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ وَ بَیْتُ الرَّحْمَةِ وَ مَفَاتِیحُ الْحِکْمَةِ وَ مَعْدِنُ الْعِلْمِ وَ مَوْضِعُ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِکَةِ وَ مَوْضِعُ سِرِّ اللَّهِ وَ نَحْنُ وَدِیعَةُ اللَّهِ فِی عِبَادِهِ وَ نَحْنُ حَرَمُ اللَّهِ الْأَکْبَرُ وَ نَحْنُ ذِمَّةُ اللَّهِ وَ نَحْنُ عَهْدُ اللَّهِ فَمَنْ وَفَى بِعَهْدِنَا فَقَدْ وَفَى بِعَهْدِ اللَّهِ وَ مَنْ خَفَرَهَا فَقَدْ خَفَرَ ذِمَّةَ اللَّهِ وَ عَهْدَه

اصول کافى-ترجمه مصطفوى  ج‏1 ائمه وارثان دانشمند، یکى پس از دیگرى دانش را بارث میبرند ... ص : 321

خیثمة گوید: امام صادق علیه السلام بمن فرمود: اى خیثمه، ما درخت نبوت و خانه رحمت و کلید حکمت و کانون دانش و محل رسالت و آمد و شدگاه فرشتگان و محل راز خدائیم، ما هستیم امانت خدا در میان بندگانش و ما هستیم حرم بزرگ خدا (پس رعایت و احترام ما از کعبه بیشتر است) ما هستیم امان خدا، ما هستیم پیمان خدا، هر که بپیمان ما وفا کند بپیمان خدا وفا کرده و هر که با ما پیمان‏شکنى کند پیمان و عهد خدا را شکسته است.