نامیه

لطفا با بیان نظراتتان فضای گفتگوی دو جانبه را مهیا فرمایید

 
اسناد زیارت ناحیه مقدسه

مصادر زیارت ناحیه مقدسه
این زیارت مسلماً از سوى امام معصوم(ع) صادر گردیده، و در کتب متقدمان و علماى شیعه از زمانهاى دور تاکنون، ثبت و ضبط شده است. نخستین کسى که از این زیارت در کتاب خویش نام برده، شیخ مفید (م.413ق.) است که آن را در کتاب مزار خویش جزء اعمال روز عاشورا ثبت کرده است. اکنون، این کتاب در دست نیست؛ ولى علامه مجلسى مى نویسد:
 قال الشیخ المفید - قدس الله روحه - فى کتاب المزار ماهذا الفظه: زیارة أخرى فى یوم عاشورا بروایة اخرى، إذا أردت زیارته بها فى هذا الیوم فقف علیه (ع) و قل: السلام على صفوةاللَّه...1    پس از مفید، شاگردش سیدمرتضى علم الهدى (م.436 ق.)، از آن در کتاب مصباح الزائر خویش - یا المصباح2  یاد کرد. این کتاب هم، اکنون موجود نیست و تنها نشانه اى که از آن در دست داریم، عبارات سیدبن طاووس در مصباح الزائر است، که مى نویسد:
زیارة ثانیة بألفاظ شافیة یزاربها الحسین - صلوات اللَّه علیه - زاربها المرتضى علم الهدى - رضوان الله علیه - قال: فإذا أردت الخروج فقل: أللّهمّ إلیک توجهت.... ثم تدخل القبة الشریفة و تقف على القبر الشریف و قل: السلام على آدم صفوة الله...3.
علامه مجلسى هم در نقل این زیارت، به کتاب سید مرتضى(ره) اشاره کرده است.4
سومین کس، ابن المشهدى (م. 595 ق.)، شاگرد شاذان بن جبریل قمى، عبدالله بن جعفر دوریستى و ورام بن ابى فراس، و استاد ابن نماحلّى و فخاربن معد حائرى است. ابن المشهدى درباره زیارت ناحیه در کتاب المزار الکبیر، مى نویسد:
 زیارة أخرى فى یوم عاشورا لأبى عبدالله الحسین ممّا خرج من الناحیة إلى أحد الأبواب. قال: تقف علیه و تقول: السلام على آدم صفوةالله...5.
چهارمین عالم شیعه که به نقل آن پرداخته، سیدبن طاووس، رضى الدین على بن موسى بن طاووس حسنى بغدادى (م.664 ق.)، است که این زیارت را در مصباح الزائر نقل کرد6 و پس از این دو کتاب بود که زیارت ناحیه در کتابهاى حدیثى و مزار متأخران نقل گردید، و ترجمه ها و شرحهاى متعدد بر آن نگاشته شد. دراین باره، مى توان به کتابهاى ذیل اشاره کرد:
    1. محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج 98، ص 317 و تحفة الزائر، ص333، زیارت چهارم امام حسین(ع)؛
    2. محدث نورى، مستدرک الوسائل، ج10، ص335؛
    3. شیخ ابراهیم بن محسن کاشانى، الصحیفة المهدیه، ص203؛
    4. محدث قمى، نفس المهموم، ص233 و ترجمه کمره اى، ص104؛
    5. میلانى، قادتنا کیف نعرفهم، ج6، ص115؛
    6. گروه نویسندگان (زیر نظر آیت الله بروجردى)، جامع أحادیث الشیعه، ج15، ص405؛
    7. سید محمود، دهسرخى،  رمزالمصیبة، ج3، ص10.
    پس، این زیارت، سابقه اى هزار ساله دارد، و در کتابها و گفتارهاى عالمان شیعه مشهور بوده است.
 
 صدور زیارت ناحیه
اصل صدور زیارت ناحیه از سوى امام معصوم(ع)، در کتب قدما پذیرفته شده بود. علماى بزرگ شیعه آن را به عنوان یک زیارت مأثور و حدیث مشهور، در کتابهاى خویش ذکر کرده اند. شیخ مفید (م.413ق.) در مزار خود، مى نویسد:
زیارة أخرى فى یوم عاشورا بروایة اخرى.
از این جمله معلوم مى شود که این روایت، مروى بوده و از جمله احادیث صادره از معصوم به شمار مى رفته است7.
سید مرتضى (م.436 ق.) به هنگام زیارت امام حسین(ع)، نخست این زیارت را مى خواند و سپس زیارت دیگر را قرائت مى کرد. سیدبن طاووس در مصباح الزائر مى نویسد:
زاربها المرتضى علم الهدى - رضوان الله علیه.8
و هم، در نسخه خطى کتاب المزار - از نویسنده اى کهن و نامعلوم، که نسخه آن به شماره 426 در کتابخانه آیت الله مرعشى قم موجود است - نوشته شده است:
زیارة أخرى تختص بالحسین - صلوات الله علیه - و هى مرویة بأسانید مختلفة و هى أوّل زیارة زاربها المرتضى علم الهدى - رضوان الله علیه.9
و معلوم است که تا زیارتى مروى از امام معصوم (ع) نبوده باشد، فقیهى بزرگ و عالمى سترگ مانند سید مرتضى، آن را بر زیارات دیگر - مانند زیارت عاشورا - مقدم نمى داشته و نمى خوانده است.10
ابن المشهدى (م.595ق.) هم صریحاً مى نویسد:
زیارة أخرى فى یوم عاشورا لأبى عبدالله الحسین ممّا خرج من الناحیة إلى أحد الابواب11.
از این جمله، به صراحت روشن مى شود که زیارت ناحیه، از سوى امام زمان(ع) صادر گردیده و به یکى از نواب خاصه و ابواب اربعه داده شده است. پس از آن، از طریق راویان بعدى به دست شیخ مفید رسیده و از ایشان به سید مرتضى و راویان پس از وى، منتقل شده است. از همین رو، اسناد این زیارت به امام زمان(ع) در کتب متأخران، بدون هیچ شک و شبهه اى بوده است.
شیخ ابراهیم بن محسن کاشانى هم در الصحیفة المهدیة مى نویسد:
زیارة صدرت من الناحیة المقدسة إلى أحد النواب الأربعة.12
محدث قمى در نفس المهموم مى نویسد:
فکان کما وصفه ابنه الإمام المهدى.13
آیت الله سیدمحمد هادى میلانى هم مى نویسد:
 ونجد فى زیارة الإم المهدى - صلوات الله و سلامه علیه - وصفاً دقیقاً لما جرى على جده الحسین (ع).14
در کتاب حماسه حسینى استاد شهید مرتضى مطهرى هم بخشهایى از این زیارت نقل شده است.15
 
 اسناد زیارت ناحیه
این زیارت سند دارد؛ به طورى که با اسناد محکم، به شیخ مفید، سیدمرتضى و ابن المشهدى مى رسد. احتمالاً با سند در کتاب مزار شیخ مفید و مصباح سیدمرتضى روایت شده، اما با فقدان این دو کتاب، و حذف اسناد زیارات در مزار ابن المشهدى - به دلیل اختصار - سند این زیارت هم مفقود شده است. خود ابن مشهدى در آغاز کتابش، تصریح مى کند که این زیارات با سند متصل به من رسیده است. او مى نویسد:
فإنّى قد جمعت فى کتابى هذا من فنون الزیارات.... ممّا اتصلت به من ثقات الرواة إلى السادات.16
اما ابن المشهدى براى اختصار کتابش و اطمینانى که به صدور زیارات از معصوم داشت، آنها را حذف کرد. علامه مجلسى پس از نقل عبارت ابن مشهدى، مى نویسد:
 فظهر أنّ هذه الزیارة منقولة مرویة.17
در نسخه کتاب المزار - که به شماره 462 در کتابخانه آیت الله مرعشى موجود است (ورق 146) - درباره این زیارت چنین آمده است:
»و هى مرویة بأسانید مختلفة«.
در مستدرک الوسائل نیز این عبارت بدون واژه »مختلفه« آمده است18. شیخ مفید هم در کتاب مزار و در وصف این زیارت، چنین نگاشت:
زیارة أخرى فى یوم عاشوراء بدرایة أخرى.19
مسلّم است تا این زیارت داراى سند عالى و استوار نباشد، شیخ مفید و سیدمرتضى آن را در کتابشان نمى آوردند، و سید مرتضى آن را بر زیارات دیگر - مانند زیارت عاشورا، که داراى سندى محکم و متعدد است - مقدم نمى داشت و نمى خواند.
پس، زیارت ناحیه داراى سند صحیح و معتبر است، که از امام زمان(ع) صادر شده و از طریق یکى از نایبان خاص آن حضرت، به راویان اخبار، از آنان به شیخ مفید، سپس به ابن المشهدى و از او به سیدبن طاووس، علامه مجلسى و دیگران رسیده است.

برگرفته از نوشته: جناب آقای ناصرالدین انصارى قمى

http://mouood.org/content/view/240/3